آذربایجان شرقی؛ از پیشگامی در سرمایه گذاری تا پیشرانی توسعه ملی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، آقایان حیدر فتح زاده، رئیس سازمان مدیریت و برنامه ریزی آذربایجان شرقی، تقی زهی، مدیر کل امور اقتصادی و دارایی این استان و حسن عدالتی، کارشناس اقتصادی با حضور در برنامه گفت وگوی ویژه خبری به پرسش ها درباره پیشگامی استان در سرمایه گذاری تا پیشرانی توسعه ملی، پاسخ گفتند.

متن کامل گفت وگو به این شرح است:

مقدمه: امشب در قالب دهمین رویداد ملی ایران جان از آذربایجان شرقی ایران و شهر زیبای تبریز، مرکز صدا و سیما در خدمت شما هستیم و درباره یکی از حیاتی ترین رگ های حیات اقتصادی استان آذربایجان شرقی که سرمایه گذاری است، می خواهیم صحبت کنیم. اگر بخواهیم تعریفی از شمای کلی موضوع سرمایه گذاری و مسائل و حوزه های مختلف این موضوع داشته باشیم، باید بگوییم که آذربایجان شرقی با داشتن معادن غنی، موقعیت کم نظیر ترانزیتی، مرز های خشکی و از همه مهم تر؛ پیشرانی بخش خصوصی کشور، چراغ توسعه را در کشور روشن نگه داشته و امروز در شرایطی که جذب سرمایه، موتور اصلی توسعه است، آذربایجان شرقی با یک چهره دوگانه ای رو برو است.

از یک سمت آذربایجان سرشار از ظرفیت های معدنی، ترانزیتی و نیروی انسانی ماهر است و از سوی دیگر در پیچ و خم های بروکراتیک، ناپایداری هایی که در حوزه زیرساخت وجود دارد و کمبود مشوق های مالی، دست و پنجه نرم می کند، سرمایه گذار هم طبیعتاً به دنبال امنیت است، بحث سرعت و شفافیت برای سرمایه گذار بسیار حائز اهمیت است، وقتی از جذب سرمایه صحبت می کنیم، از یک خون تازه ای صحبت می کنیم که در رگ های این دیار باید جاری شود، اما واقعیت ماجرا این است که اقتصاد امروز که سرمایه در آن بسیار حائز اهمیت است، تبدیل شده به یک پرنده ترسویی که هر جا اگر احساس خطر کند، از آن جا فراری خواهد بود و این ترس ها می تواند در قالب بروکراسی، خودنمایی کند یا بحث های مختلفی که در خلال مباحث به آن خواهیم پرداخت.

زیرساخت انرژی ناپایدار و قوانینی که مدام تغییر می کنند، از عواملی است که می تواند برای سرمایه گذار حائز اهمیت باشد و مخاطرات سرمایه گذاری را برای او افزایش دهد، امشب تلاش می کنیم راجع به سهم آذربایجان شرقی از سرمایه گذاری های کلان داخلی و خارجی و موانع کسب و کار و فرایند های طولانی صدور مجوز های کسب و کار چقدر اثرگذار است که این سرمایه گذاری بومی را گهگاه ممکن است خسته و خدشه وارد کند به بحث سرمایه گذاری در استانی که دارای ظرفیت های بسیار متعدد برای جذب سرمایه است.

سؤال: آقای فتح زاده از بحث سرمایه گذاری و نکته اخیری که در گزارش اشاره شد، آغاز کنیم؛ اگر آماری بفرمایید که در یک دهه گذشته میزان جذب سرمایه یا سرمایه گذاری؛ چه بخش دولتی، چه خصوصی در استان چقدر بوده؛ به ویژه شش ماه اول امسال، فکر می کنم می توانیم به پاسخ این سؤال برسیم که آیا فرش قرمز را پهن کردید یا نه؟

فتح زاده: اگر یک کالبدشکافی دقیق از وضعیت اقتصاد استان داشته باشیم و سهم و جایگاه استان را در پهنه جغرافیایی 45 هزار و 490 کیلومتر کشور که حدود دو و هشت درصد از سهم مساحتی کشور را به خود اختصاص می دهد، سهم ارزش افزوده ما در سال 1404 و به خصوص داده هایی که ما برای نیمه اول سال 1405 حساب کردیم، حدود سه و نیم درصد است، از این سه و نیم درصد سهم استان از کشور از بابت سهم ارزش افزوده، حدود هشت درصد مربوط به بخش کشاورزی ماست و 39 درصد مربوط به بخش صنعت و مابقی مربوط به بخش خدمات است، اما آن چه در این بخش در داخل داده ها اتفاق می افتد، به خصوص از سال 402 تا 404 بیانگر این است که بخش صنعت استان با یک رویکرد متفاوتی حرکت می کند، این رویکرد متفاوت این است که مثلاً در بخش معدن ما سومین استان هستیم که سرمایه گذاری در بخش معدن انجام گرفته شده و 641 واحد معدنی داریم؛ در بین این واحد های معدنی، بیشترین سرمایه گذاری ما در بخش مس است که دارد اتفاق می افتد. در بخش صنعت هم؛ بیشترین سرمایه گذاری ها، رویکرد است به تغییر فناوری، جایگزینی فناوری های جدید.

سؤال: عدد و رقمی می توانید بفرمایید؟

فتح زاده: در همین روال خواهم گفت، این که 39 درصد را عرض می کنم؛ در داخل استان، همان اندازه هم 46 درصد از بخش اشتغال ما هم در بخش صنعت است، بعد بخش خدمات هم در جای خود هست که بخش خدمات در یکی دو سال اخیر پایین تر می آید و از این طرف این بحث هایی که در استان اتفاق افتاده به خصوص تسهیل گری هایی که در استان اتفاق می افتد، این بخش ستاد رفع موانع تولید، تسهیل گری ها و تسهیلاتی که آقای زهی توضیح خواهند داد، ما در استان آذربایجان شرقی وقتی اقتصاد را تفکیک می کنیم به لحاظ اقتصاد؛ آیا دولتی، عمومی یا خصوصی است؟ یا مثلاً فرض کنید در بخش کشاورزی ما بیشترین حرکت مان در طی دو تا سه سال آتی و سرشماری 403 که انجام دادیم در ارتباط با سرشماری عمومی کشاورزی، کشت های گلخانه ای ما به سرعت جلوتر می رود؛ یعنی آن بحثی که باید از کشاورزی و صنعت سنتی عبور می کردیم.

سؤال: یعنی منظور شما این است که ما الان در حوزه جذب سرمایه و سرمایه گذاری، فارغ از دولتی، خصوصی یا هر چه، وضع استان، وضع خوبی است؟

فتح زاده: این ادعا را بر اساس داده های حساب منطقه ای عرض می کنم، نمی گویم این وضعیت خوب خوب و عالی است، اما بد نیست؛ یعنی آن چه در پخش اتفاق افتاد، مثلاً فرض کنید 39 درصد ما در بخش صنعت، ارزش افزوده ما مربوط به صنایع غذایی است، یعنی استان آذربایجان شرقی یکی از قطب هایی است که دارد اتفاق می افتد، مثلاً فرض کنید که الان در داده هایی که عرض می کنم؛ چهار هزار و 200 واحد صنعتی در 62 شهرک صنعتی فعال داریم، سه هزار تا در آستانه گرفتن مجوز بهره برداری و بر اساس سرشماری عمومی که انجام دادیم در ارتباط با کارگاه های صنعتی، نزدیک به 9 هزار واحد صنعتی داریم و در طول سال از همه این هایی که انجام گرفت، ما هر سال آمارگیری می کنیم.

سؤال: الان از ابتدای سال 1405 تا الان چه میزان جذب سرمایه اتفاق افتاده؟ چند واحد تولیدی فعال شدند؛ یعنی آغاز فعالیتشان بوده است؟

فتح زاده: این را نباید به این صورت بگوییم، چون که ارقام یا باید قیمت را به روز برسانید، چون که مثلاً یک سری سرمایه گذاری ثابت است، یک سری سرمایه گذاری متغیر است، سرمایه گذاری های مربوط به مواد اولیه، سرمایه گذاری های مربوط به تولید، تغییر قیمت و تغییر ارز؛ همه این مسائل است، اما در کل وقتی این را در داخل بطن اقتصاد استان محاسبه می کنیم، داده های ما این را نشان می دهد که در بخش صنعت؛ بیشترین سرمایه گذاری ما روی جایگزینی قطعات یا تجهیزات فرسوده است، حرکت به سمت نوآوری در صنعت است، سوم؛ بخش معدن ما خوب جلوتر می رود و سرمایه گذاری های خوبی انجام می گیرد، جایگاه استان جایگاه سوم است که اتفاق می افتد و در نهایت، بخش کشاورزی که عبور دارد می کند از سنتی بودن به بخش کشت های دیگر.

سوال: آقای زهی خیلی شفاف نگفتند، اما از روی صدور مجوز ها شاید چقدر پنجره باز شده و اساسا کار می کند و تسهیل کرده واقعا یا فقط ثبت نام ها و دریافت مجوز از مراجعه حضوری تبدیل کرده به یک فرآیند الکترونیکی که شاید کند هم باشد؟

زهی: اولا سوال قبلی پاسخ دهم، ما در بخش سرمایه گذاری داخلی 137 همت براساس آخرین ارقام وزارت کشور سرمایه گذاری داشتیم.

سوال: از کی؟

زهی: برای پارسال است.

سوال: از ابتدای سال 1404 تا الان؟

زهی: 88 همت آن عمرانی بود و 49 همت اقتصادی بود. 13 هزار و 500 تا اشتغال زایی داشت، بعد در بحث سرمایه گذاری خارجی ما در طی دولت چهاردهم 576 میلیون دلار سرمایه گذاری خارجی مصوب داشتیم. حول و حوش 132 همت می شود.

سوال: چقدر اجرایی شده است؟

زهی: از این حول و حوش 102 میلیون دلار مصوب شد و امسال از ابتدای سال یعنی از فروردین ماه تا برج 5، علی رغم شرایط جنگی داشتیم، شرایط جنگی بحث امنیت سیاسی در نظر بگیریم، در امنیت سرمایه گذاری هرچند شرایط جنگی بود و تاثیر منفی مستقیمی دارد بر روی سرمایه گذاری خارجی عملا نه، صفر صفر نشدیم و انتظار خودمان این بود که صفر شود وطبیعی هم بود ولی 150 میلیون دلار سرمایه گذاری مصوب داشتیم که از این میزان 39 میلیون دلار آن محقق شد و جذب شد و جالب این است که این نشان دهنده این است که آذربایجان شرقی جذابیت برای سرمایه گذاری خارجی دارد، چرا، چون وقتی در شرایط اضطرار و در شرایط جنگی می توانست سرمایه گذاری خارجی جذب کند، در شرایط عادی این میزان جذب سرمایه گذاری بیشتر خواهد بود.

همین ماه یک پروژه ای افتتاح شد با یک سرمایه گذار خارجی جالب بود همان لحظه که پروژه افتتاح شد، پروژه دیگری را کلنگ زنی کردیم، این روند است که روند ورود سرمایه گذاری خارجی و جذب سرمایه گذاری خارجی است و یک سری مشکلات که بعدا ورود خواهیم کرد، این 576 میلیون دلار، 102 میلیون دلار جذب شد که یک سری مشکلات است که برمی گردد به تحریم ها و سوال دیگر در خصوص درگاه ملی، آین درگاه ملی به گونه ای است که ما مدام در حال رصد هستیم، گزارش هایی که به ما می آید مدام دانه دانه تشکل ها و انجمن ها و انجیو هایی که دخیل هستند در ارائه مجوز ها رصد می شوند و گزارش به ما می دهند.

چند تا مجوز بوده، چند تا مجوز منجر به صدور شده، چند تا مانده و چرا مانده، همه گزارش می شوند به ما، ما هم به صورت ماهانه و به صورت ادواری این ها از دستگاه های ذی ربط توزیع می کنیم به آن ها و علت تحقق نیافتن یا تاخیر در صدور مجوز ها را خواهان هستیم و این ها را پیگیر می شویم.

سوال: آمار دارید؟

زهی: آمار دقیق ندارم.

فتح زاده: این که آقای زهی گفتند باید آن قسمت واحد های صنعتی ما می گفتیم چقدر از واحد های صنعتی ما بالای 100 نفر کارکنان و بیشتر است، بالای 50 تا 100 نفر و واحد های خرد ما چقدرست، وقتی بخش سرمایه گذاری و بخش ارتباط سرمایه با دارایی های واحد های صنعتی را صحبت می کنیم، یک جایی است که ما از داده هایی که روی صنعت، روی معدن، روی بخش های مختلف مولد استان سرمایه گذاری انجام می شود، این باید دقیق در دست ما باشد، بعضی از واحدها است که در روال طبیعی خودش سرمایه گذاری انجام می دهد، سرمایه گذاری روی قسمت های مستهلک است و استهلاک است و تا آخر، اما آن داده های کلان است که به داده ها و به سوال شما پاسخ می دهد که سمت و سو و جهت گیری در بین سه بخش خدمات، کشاورزی و صنعت کدام را پیش می رود.

در استان ما این اواخر از سال 403 به 404 مبنای سی پی آی یا شاخص قیمت صنعت که ما آمارگیری می کنیم یا شاخص هایی که مربوط به مسکن است و مربوط به طرح آمارگیری است، کارگاه های صنعتی، کارگاه های معدنی، بخش های مختلف که مرکز آمار ایران در استان انجام می دهد ما باید به آن خروجی ها نگاه کنیم که آن خروجی به ما چی می دهد، آن خروجی به ما این را می گوید که در استان آذربایجان شرقی صنعت علی رغم مسائلی که اتفاق افتاده، مثلا کرونا در سال های گذشته اتفاق افتاده، جنگ تحمیلی اتفاق افتاده و الان زنجیره ارزش و زنجیره تامین، زنجیره خلق مزیت پایدار و مسائل مختلف این صنعت پایداری خود را حفظ کرده است.

سوال: شما فرش قرمز را برای سرمایه گذار پهن کردید در استان یا نه؟

فتح زاده: این حتما است چرا، به این خاطر استان الان در بحث های سرمایه گذاری مهم این است که یک استان چقدر توانسته ظرفیت های بالقوه اش را تبدیل کند به ظرفیت های بالفعل، مثلا در استان آذربایجان شرقی ما 641 واحد معدنی داریم چقدر از این ها توانستیم به ارزش افزوده دیگری کنیم و چقدر خام فروشی می کنیم و چقدر صنایع آناتونیستی در استان تبدیل به مزیت پایدار کنیم، چقدر از مرز های مان استفاده کردیم و چقدر شرایط دیگری که در استان، چون استان آذربایجان شرقی نواحی مختلف، آب و هوایی مختلف و مزیت های مختلف دارد که باید پاسخگو باشد.

سوال: آقای عدالتی برآورد من از صحبت دو بزرگوار این است که وضعمان بد نیست در استان آذربایجان شرقی فرش قرمز هم اتفاقا پهن کردیم، برآورد شما هم همین است؟

عدالتی: ما یک دانه ظرفیت سرمایه گذاری داریم، یک پروژه سرمایه پذیر داریم، یک پروژه تامین مالی داریم، این که بگوییم همه چیز گل و بلبل است، کف میدانی هم است، ما این خط ایده، طرح، پروژه، مجوز، حل مشکلات زمین و و و تا می رسد تامین مالی این خط را ما داریم، برای سرمایه گذاری باید طی شود تا به تولید برسد.

آقای فتح زاده فرمودند که ما برای نوسازی و بازسازی خطوط تولید و این معنی دارد، یعنی ما آیا در ورود در حوزه سرمایه گذاری سرمایه ثابت داشتیم یا نه، وقتی می گوییم کارخانه ای فعال بود، تجهیزات و ماشین آلاتش نوسازی شده، این متفاوت است با اخذ مجوز برای ساخت کارخانجات جدید، این یک مسئله، پس فرق قائل شویم بین پروژه ای دارد اجرا می شود خطوط تولیدش را دارد نوسازی می کند، این نوسازی در ماشین سازی اتفاق نمی افتد، در پیستون سازی اتفاق نمی افتد، این یک موضوع و موضوع دیگر ساختار ژئوپلیتیک استان آذربایجان شرقی اگر بتواند به ساختار اقتصاد پویا و ژئواقتصادی تبدیل شود این می تواند یک قدرت مضاعف بیاورد، مثلا گفتند حوزه مس، مس فوق العاده است، اما خام فروشی است، صنایع پایین دستی آن کجاست.

زهی: اقدام می شود، داریم جلو می بریم.

عدالتی: اقدام شده، ما درباره کار هایی که انجام شده مباحثه می کنیم، بخشی از ساختار لجستیک ما صرف انتقال مواد خام برای یک جای دیگر برای تبدیل کالای با ارزش افزوده است، یک سرمایه گذار می گوید من نوعی می خواهم سرمایه گذاری کنیم، 100- 200-500 میلیون دلار سرمایه گذاری کنم، می گویم استان آذربایجان شرقی می خواهم انتخاب کنم، به عنوان یک تبریزی این را می پرسم کدام طرح آماده سرمایه گذاری است، حرف این است که برو ثبت نام کن، مجوز بگیر، زمین بگیر، فرش قرمز آن موقعی مفهوم پیدا می کند که من ظرفیت آماده مجوزداری در دستم باشد، سرمایه گذاری که می آید پیش من، بگوید من ده تا پروژه آماده دارم، مجوزهای آن صادر شده است.

سوال: اسمت را فقط باید بنویسی؟

عدالتی: اسمت را بنویس و پولت را بیار، یک فرصت های جنبی این جاست، آیا برای ترک ها، ذی قیمت است در ایران سرمایه گذاری کنند، بله، درمناطق آزاد و مناطق ویژه ایران به خاطر معافیت های مالیاتی و منابع انسانی ارزان تر و انرژی ارزان تر مزیت دارد و چرا نمی آیند، این گپ است، من تا بخواهم زمین را بگیرم اشکم درآمده وساختار اداری این ها مجوز را بگیرم، یک شلم شوربایی برای خودش است، برق می آید طرف می گوید غیر می آید قیف نمی آید، دقیقا این جورست، یک پروسه زمان بری است از طرف دیگر اسناد بالادستی دست و بال هم سازمان برنامه و بودجه و هم اقتصاد و دارایی را بستند، حوزه آبریز دریاچه ارومیه است، آب بر است، خوب اگر این صنعت آب بر است در یک پروسه طولانی ما بزرگ ترین تولیدکننده فولاد و شمش های فولادی در بخش خصوصی در ایران هستیم، بخش دولتی و خصولتی جای خودش، یعنی بزرگ ترین بنگاه های تولیدکننده صنایع فولادی در بخش خصوصی در این استان قرار دارد.

تأمین آب این کجاست؟ آیا باید اینها را قفل و جمع کنیم ببریم؟ می آییم حوزه صنایع پتروشیمی، می گوییم صنعت پتروشیمی آب بر است، صنایع پتروشیمی غیر آب بر یا کم آب بر؛ اینها در کجای کار قرار دارند؟ ما یک سند بالادستی داریم، گفته صنایع آب بر نیایند، واحدش را چه کسی مشخص می کند؟ باید یک سنجه ای داشته باشد که در آن جا این اتفاق بیفتد؛ یعنی آن مطلوبیت های سرمایه گذاری که آذربایجان شرقی دارد، به خاطر این نیروی فراوان خبره ای است که در حوزه صنعت دارد.

ساختار صنعتی آذربایجان شرقی را نگاه کنید؛ 95 درصد ساختار صنعتی آذربایجان شرقی؛ به عنوان یکی از قطب های کلیدی؛ بخش خصوصی است، نه دولتی. حالا این پیگیری کننده جذب سرمایه گذاری کجاست؟ مرکز خدمات سرمایه گذاری اقتصاد و دارایی، گپ آن کجاست؟ ارگان ها و مجموعه های موازی که باید در صدور مجوز کمک کنند. آقای زهی؛ مدیرکل اقتصاد و دارایی می گوید من به عنوان مدیرکل و نماینده وزیر در حوزه اقتصادی، مالیاتی، بانکی، بیمه ای و گمرکی دارم فعالیت می کنم، می گوید این چرخه را من برای تو می بندم، صنایع و جهاد کشاورزی را چه کار کنم؟

این یک طرف ماجرا، طرف دوم می آییم می گوییم؛ ما شهرک های صنعتی بسیار خوبی داریم؛ بله دقیقاً همین طور است، در پست های برق آن جا؛ ضعف در تأمین برق شهرک های صنعتی برای ایجاد زنجیره کاملی از تولید؛ آن جا چه گرهی داریم؟ می آییم می رویم صنایع مس و صنایع مرتبط، باز همان جا این گپ را داریم، یعنی ما بسته آماده ای که به قول شما فقط اسمش را روی آن بنویسد و عرضه شود و سرمایه گذار ورود پیدا کند، نداریم.

زهی: در خصوص مباحث آقای عدالتی، در خصوص مس الان شهرک تخصصی مس مصوب شده، زمینش مشخص، مدیر دولتی آن انتخاب شده و اقدامات بعدی آن انجام می شود، در خصوص بسته های بی نام؛ انجام شده، ما 110 بسته سرمایه گذاری بی نام در شورای برنامه ریزی مصوب شد، دیگر سرمایه گذار دغدغه اخذ مجوز و بروکراسی های زائد اداری را نخواهد داشت.

سؤال: یعنی واگذار شده است؟

زهی: فعلاً نه، مطالعات آن انجام شده، آماده است و برای آن هم متقاضی هست، یعنی در شرف انجام آن هستیم.

سؤال: چند وقت است درگیر این هستید؟

زهی: تقریباً شش ماهی بود درگیر بودیم، اما الان حدود یک ماه است تمام کردیم، واگذاری آن را هنوز آغاز نکرده ایم.

سؤال: مشکلی بوده است؟

زهی: نه، کارهای آن را انجام می دهیم.

سؤال: چرا این قدر طولانی؟ یکی از بحث ها، همین نظام بروکراتیک (کاغذبازی) در ماجرا است؟

زهی: بحث طولانی نیست، بحث این است که ما الان از اواخر سال 1404 دچار شرایط اضطرار شدیم؛ چیز روشن و مبرهنی است که به آن واقف هستند، روی این حساب، بعضی ملاحظات را باید داشته باشیم، بر فرض ورود ماشین آلات، تجهیزات و تأمین مواد اولیه است؛ روی این ها دست نگه داشتیم تا کمی وضعیت مناسب تر شود. در خصوص مرکز خدمات سرمایه گذاری که می فرمایند؛ این مرکز در آذربایجان شرقی به عنوان اولین مرکز خدمات سرمایه گذاری کشور بود، از زمانی که تأسیس شده، درست می فرمایند؛ بر واحد های تابعه وزارت اقتصاد در استان؛ بانک ها، بیمه، بورس، مالیات، اموال تملیکی، خزانه و سرمایه گذاری احاطه کاملی داریم.

دستگاه های بخشی مثل صمت و کشاورزی مثل شهرک های صنعتی که یا دستگاه های وابسته به وزارت نیرو که خدمات ارائه می کنند، در این بحث ذی مدخل و ذی نفوذ هستند، به خاطر همین جلساتی که الان در مرکز خدمات سرمایه گذاری برگزار می کنیم، متفاوت تر از جلسات روال دوران قبل بود. از زمانی که من آمدم، تقریباً یک سال است که اقدام کردیم سرمایه گذار زمانی که مراجعه می کند، تمام دستگاه هایی که خدمات رسان هستند، در یک جلسه ای حضور پیدا می کنند، سرمایه گذار طرح خود را ارائه می دهد، بعد می گوییم چقدر زمین لازم داری؟ فوری اعلام می کند.

سؤال: چند تا را با این شرایط واگذار کردید؟

زهی: الان حداقل سه تا.

سؤال: در یک سال؟

زهی: یک سال نیست، از ابتدای سال؛ حداقل سه تا که حتی اگر یکی از عزیزان نتوانست مجوزش را بدهد یا منوط کرد به اخذ مجوز از ستاد مرکزی آنها، ما می گوییم سرمایه گذاران فعلاً دنبال دیگر مجوز ها نروند تا آن حل و تکلیفش روشن شود، بعد اگر تکلیفش مشخص و شدنی شد، سایر مجوز ها داده می شود.

سؤال: الان فرایند اخذ یک مجوز در استان شما چند روز است؟

زهی: بستگی دارد؛ اگر بر فرض مثال مشکلی در خصوص برق و گاز نداشته باشد؛ یعنی صنعت آن مشکل دار نباشد، یک ماه تا یک ماه و نیم می تواند بگیرد.

سؤال: به نظرم الان در حوزه های مختلف نرویم؛ در صحبت هایی که می شود به نظر می رسد در آستانه یک جهشی می توانیم قرار بگیریم، یک هُل می خواهد که بتواند ما را بیاندازد، آن سمت ماجرا که این جهش اتفاق بیفتد، این طوری نمی دانم کجا گیر کرده است؟

فتح زاده: نه، گیر نکردیم، ما باید به موضوع به صورت روند تکاملی نگاه کنیم، یک زمانی در همین استان آذربایجان شرقی، بحث قطب بودن تولید فولادی مطرح نبود، الان در این استان 25 درصد صادرات فلزات مربوط به میلگرد کشور، از این استان انجام می گیرد، بعد مطرح شد مثلاً در یکی از شهرستان های جنوب استان، نباید می رفتیم در آن قسمت فولاد را توسعه می دادیم، امروز فولاد را توسعه دادیم، اما یادمان باید باشد که آن دو تا سه فولاد و چهارمی از پساب فاضلاب استفاده می کند، ما یک روز به خاطر دریاچه ارومیه، آب هایی که آن جا بود، باید به موضوع از زوایای مختلف با نگاه متفاوت نگاه کنیم.

به عنوان مثال، فرض کنید در همین استان آذربایجان شرقی محال بود که در سال 60 تا 90 شما بیایید از بزرگترین قطب کشت گلخانه ای کشور نام ببرید، الان جلفا تبدیل شده به کشت گلخانه ای یا مثلاً در جنوب استان؛ شهرستان عجب شیر هم دارد این مسیر را طی می کند.

سؤال: فارغ از مصداق ها، الان در آن کارگروه رفع موانع تولید، به نظر شما چه میزان موانع رفع شده است؟

فتح زاده: یکی از مزیت های همین استان در دو سال اخیر به خصوص، برگزاری مرتب و منظم نشست های ستاد رفع موانع تولید است و به طور متوسط، هم من حضور دارم، هم آقای زهی، کمترین داده ها هم در دست ما و هم در دست آنان است، کمتر از 23 تا 24 پرونده نبوده که در خود شهرستان و به صورت بازدید های میدانی که انجام گرفته شده، با حضور مقام عالی استان برگزار نشده باشد. در کنار آن؛ گفتگوی دولت و بخش خصوصی است. 97 درصد اینها تحقق پیدا کرده یا کارخانه با ظرفیت بالاتر کار کرده، یا تسهیلات بوده، یا مجوز.

سؤال: 97 درصد موانع تولید در استان رفع شده است؟

فتح زاده: مصوبه های نشست را عرض می کنم که تحقق پیدا کرده؛ بیش از 97 درصد است.

سؤال: می توانیم بگوییم 97 درصد موانع رفع شده است؟

فتح زاده: رفع شده؛ در همان نشست ها، سه درصد هم به عنوان مثال فرض بفرمایید، آن هایی که فرایند مدار بوده، آن هایی که نیاز بوده در زمان حل شود، به عنوان مثال، فرض کنید بحث مشکلات صادرات و مربوط به بدهی های مالیاتی داشته است.

سؤال: آقای عدالتی قبول دارید؛ سه درصد مانع وجود دارد؟

عدالتی: اگر 97 درصد مسائل حل می شود، پس روز به روز باید تعداد پرونده ها کاهش پیدا کند، کاهش پیدا کرده است؟

فتح زاده: اگر افزایش هم پیدا نکرده است، دال بر این نیست.

عدالتی: نه، کاهش پیدا کرده است، افزایش را کاری ندارم.

فتح زاده: چه افزایش، چه کاهش، وقتی شما در نشست، پرونده می آورید و می گویید که این 20 تا 23 پرونده، مشکلات آن یکی محیط زیست است، یکی پرداخت نکردن مالیات بوده، یکی وام های بانکی بوده است، شما باید این مسیر هم نگاه کنید که ما در سال 1404 و ادامه آن در سال 1405 چه مشکلاتی در واحد های صنعتی داشتیم که این قدر افزایش یا کاهش پیدا کرده است.

سؤال: 97 درصد یعنی دیگر مشکلی نیست؟

فتح زاده: از آن مصوباتی که آوردند در نشست مطرح کردند، دست ما دادند. آقای زهی بفرمایید.

زهی: یک شفاف سازی کنم، ما در دولت چهاردهم 295 جلسه کارگروه تسهیل و رفع موانع تولید داشتیم، 1484 مورد؛ آنهایی که مشکلات آن احصاء شده، نه کل مشکلات استان، مطرح شده، در پنج ماهه امسال استانداری ها برنامه ای تحت عنوان برنامه سه شنبه های اقتصادی دارند، هر سه شنبه مدیران ذیربط با خود مقام عالی استان مراجعه می کنند به یکی از شهرستان ها، از نزدیک بازدید میدانی می کنند و مشکلات آن فعالان اقتصادی را فوری آنجا کارهای آن را انجام می دهند، به اضافه این که کسانی هستند که قبلاً به دبیرخانه مراجعه می کنند، می گویند ما مشکل داریم، مشکل شان را اعلام می کنند، در جلسه کارشناسی که قبل از جلسه اصلی برگزار می شود، چکش کاری می شود و در نهایت، مشکلات بانکی، بیمه ای، گمرکی و زیست محیطی.

سؤال: آقای فتح زاده فرمودند 97 درصد پرونده هایی که می آید، حل شده است؟

زهی: 97 درصد مصوبه ها.

سؤال: الان شما می توانید بگویید چند درصد موانع، فارغ از پرونده ها در استان حل شده است؟

زهی: به طور دقیق، 97 درصد مصوبه هایی که تصویب شد در آن نشست ها، حل شده، اما اینکه چقدر مشکل است، آمار دقیقی نمی تواند در دست باشد، چون باید شخص مراجعه کند و بگوید من این مشکل را دارم.

سؤال: تا شخص مراجعه نکند، شما مگر اشراف ندارید؟

زهی: بله، ما در خود شهرک های سرمایه گذاری خارجی، هر هفته مراجعه داریم، تا حالا 20 بازدید میدانی داشتیم.

سؤال: پس الان باید برآوردی داشته باشید؟

زهی: بله، 140 از موانع سرمایه گذاران خارجی را چه در سطح ملی، چه استانی، پیگیری و رفع کردیم. آن موانعی که مراجعه می کنیم و به ما می گویند، در عین حال در همه شهرستان ها که نمی توانم باشم، یا آقای فتح زاده و مسئولان دیگر در تمام شهرستان ها نمی توانند باشند، به طور طبیعی، وقتی مراجعه می کنیم و مشکلات را می بینیم، احصا می کنیم.

سؤال: الان برآوردی نمی توانیم داشته باشیم که در استان، چون این عدد، عدد مهمی است؛ چند درصد موانع در پس از برگزاری این کارگروه ها، بالای 50 درصد حل شده، 50 درصد مانده، بالاخره بر اساس این آمار و اعداد است که تصمیم گیری می شود؟

زهی: می خواهیم آمار درست بدهیم، چون مردم می خواهند استفاده کنند. 97 درصد آن مصوبه هایی که در کارگروه تسهیل انجام شده، اجرایی شده است.

فتح زاده: وقتی ما اراده نداریم که مسئله ای را حل کنیم، یک جایی است که شما از دورترین نقطه استان؛ بخشداری، فرمانداری تا برسد به ستاد رفع موانع تولید، وقتی مقام عالی استان می آید در جلسه می نشیند، قبل از جلسه از چندین واحد های مشکل دار هم بازدید می کند و دستوری که آن جا صادر می شود به این صورت نیست که را جلسه را برگزار کنیم، نشستیم، برخاستیم و رفتیم؛ مسأله حل نشد، وقتی که من داده ها را نگاه می کنم و پیگیری که انجام می گیرد، چه از طریق معاونت اقتصادی استانداری، چه از طریق آقای زهی، مثلاً فرض کنید واحدی داشتیم.

به عنوان مثال، یکی از واحد های صنعتی؛ دنیا باتری که در استان باتری تولید می کند، چند بار خودم رفتم، چند بار محیط زیست رفته، چند بار مثلاً شکل های مختلف، دیدیم این مشکل زیست محیطی دارد، راهکارش چیست و ما مسئول هستیم تا جلسات بعدی و زمانی که تعیین شده، حل شود، اما یک جا هایی است مثلاً فرض کنید فلان واحد مثلاً مشکل مالیاتی دارد، بدون این که آمده باشد ستاد رفع موانع تولید، رفته امور مالیاتی، قسط بندی انجام داده، آن هم انجام گرفته شده؛ یعنی یک جا هایی است که ما باید بگوییم از ثبتی ها چقدر حل شده، از غیر ثبتی ها چقدر حل شده است.

عدالتی: یک موضوعی که هست، این است که وقتی در ستاد تسهیل استان، مصوبه ای می رود، قابل تعمیم به بقیه مشکلات هم هست، یعنی شما یک نسخه دستتان است، این نسخه در چند پرونده نتیجه داده، اتفاقی که در این موضوع می افتد، این است که ما می رویم دوباره چرخ را اختراع می کنیم؛ یعنی چه؟ طرفی که می آید مشکلی را دارد، قبلاً این مشکل در یک پرونده دیگر حل شده، می توانیم این را در ساختار بروکراتیک (کاغذبازی) خودمان هم حل کنیم.

سؤال: این به علت به روز نبودن قوانین است یا نبود وحدت رویه برای آرا یا تصمیم هایی است که گرفته می شود؟

زهی: یا تنوع مشکل ها.

سؤال: ایشان می گویند یک مشکل واحد.

فتح زاده: من این حرف را قبول ندارم، دادگاه نیست که وحدت رویه داده شود.

سؤال: نه، ایشان می گویند اگر یک کارخانه مشکلی داشته است، کارخانه مشابه هم که همان مشکل را دارد، پس آن هم باید حل شود؟

فتح زاده: طبقه بندی مسائل، کد ICE؛ هزار و 500 نوع فعالیت است، باز داخل آن هم پنج هزار نوع فعالیت است، به عنوان مثال، فرض کنید همین درنا باتری، تلویزیون است و نباید اسم آن را می گفتم، ممکن است مشکل زیست محیطی داشته باشد، فولاد یک نوع مشکل زیست محیطی دیگری داشته باشد، مس یک نوع مشکل زیست محیطی، چون در فعالیت های زیست محیطی هم تنوع این مسائل است.

عدالتی: آقای فتح زاده، مگر ما چند رسته صنعتی در استان خود داریم؟

فتح زاده: کاش به طبقه بندی مشاغل نگاه کنید و ببینید که چقدر است؟ فلزات خود حداقل بیش از 100 تا دارد.

عدالتی: 100 تا خوبه، یعنی هیچ پرونده مشترکی در داخل این 100 تا نیست که دوبار تکرار شده باشد، وقتی موضوعی دوبار، سه بار، ده بار تکرار شده پس یک معضل است، این معضل، می خواهید شما بفرمایید، من گوش می کنم، اگر این معضل است چند بار تکرار شده، مفهوم دارد که یک گرهی دراین سیستم و چرخه داریم، این گره در بانک است، دراخذ مجوزست، در تامین مواد اولیه است، ساختار خود مجموعه مشکل دارد، در سرمایه گردش است، در تامین اجتماعی مشکل دارد، یک جایی مشکل دارد دیگر، ما می بینیم بیشتر پرونده هایی که برای ستاد تسهیل می آید گیرشان کجاست، بانک است، سرمایه در گردش است، این یک گپ داریم وقتی 98 درصد می گوییم حل شده، ساختار بانکی که باعث شده و مشکل بانکی باعث شده که تولیدکننده در سرمایه در گردش یا نوسازی خودش یا سرمایه گذاری در سرمایه ثابت خودش به مشکل بخورد من تا حالا حل کرده، تعداد بانک ها مشخص، روند مشخص، سرمایه در گردش این بخش استادش آقای زهی هستند، تسهیلات تبصره ای ما مشخص است.

تسهیلات تکلیفی ما مشخص است، تسهیلات حفظ اشتغال ما در دوره اضطرارمان مشخص است، این یعنی پرتکرار است، اینکه پرتکرار است، می توانیم تامین بدهیم برای حل کردن جامعه، نیاز نباشد یکی پرونده بیاورد ستاد تسهیل.

سوال: خلاصه فرمایش ایشان این است که به جای این که مصداقی هر پرونده جدا جدا فقط مشکل آن را حل کنیم، ساختارمند نگاه شود، مشکل در پرونده های مشابه رسیدگی شود؟

زهی: در خصوص مشکلاتی که فرمودید چقدر مشکل حل شده و چقدر است، ما در شرایط اضطرار هستیم، می شود گفت که عموم فعالان اقتصادی ما مشکل دارند، الان شرایطی است که عموم مشکل دارند، اما با مشکل، تاب آوری کردند.

یعنی این بحث اول ما است، در خصوص موضوعی که فرمودند قوانین ما خشک و شکننده است، انعطاف پذیر نیست، بعضی تفسیرپذیر است، شفاف نیست، در بحث امنیت سرمایه گذاری، ثبات قانون و رویه های اجرایی یکی از مولفه های امنیت سرمایه گذاری است، در این مشکل داریم، تعدد و تکثر و گاه تناقض قوانین داریم، دراین جا تمام تنوع و مشکلاتی که گفتم، چون ستاد تسهیل بودم، مشکلات ما زیاد است، آن که آقای عدالتی می فرمایند ما در بالغ اقتصاد دارایی دبیرخانه آن است، شناسایی و احصا قوانین مخل کسب و کار است، آن ها را شناسایی می کنیم و در 5 سال اخیر 20 تا قانون مخل شناسایی کردیم، آن ها که وحدت رویه دارند، 5 تا منجر به نتیجه شده و 17 تا در هیئت مقررات زدایی در مرکز در حال رسیدگی است، در موضوع حفظ اشتغال که در استان کار شده، در حفظ اشتغال مسئولان وزارت اقتصاد آوردیم استان، 10 تا بانک عامل در اقتصاد و دارایی نشستند، بیمه تامین اجتماعی در میز اقتصاد نشستند، در یک ربع، فرد می آمد ثبت نام خود را انجام می داد، ما دو و دو همت ثبت نام داشتیم، یک و نیم همت پرداختی داشتیم، رتبه 2 کشور بودیم.

سوال: آقای فتح زاده بفرمایید؟

فتح زاده: من تشکر کنیم از دستگاه هایی که مربوط به شورای نظارتی در بخش کسب و کار و تسهیل گری خوب همکاری کردند، مورد بعدی مشارکت بخش خصوصی در تحقق منابع درآمدی استان است که این جا هم واقعا در استان بر خلاف همه مسائل، هم صنعتگران و هم تولیدکنندگان و هم مالیات پرداخت کنندگان که شرایط بسیار خوبی است و ما در رتبه چهارم قرار داریم و مشارکت می کنیم.

سوال: یک جمله آقای عدالتی بفرمایید؟

عدالتی: ساختار اقتصاد استان آذربایجان شرقی، بخش خصوصی محور است و به طور طبیعی، قدرت اتاق بازرگانی می تواند در توسعه یافتگی استان راهبری کلیدی داشته باشد، امیدوارم بخش خصوصی و بخش دولتی، هم نگاه با هم کار را جلو ببرند.

ساختار بروکراتیک (کاغذبازی) مانع نباشد. چیزی که برای بخش خصوصی بسیار اولویت دارد، این است که دست ما را بگیرید، پای ما را ول کنید.

این مشکل با قوانین و با آیین نامه ها و دستورالعمل های خلق الساعه که مشخص نیست از کجا تصمیم گرفته می شود، روی می دهد.

سوال: در استان دارید؟

عدالتی: کم نبوده است، مثل دلار 4200 که آمد و همه چیز را به هم زد.

سوال: چیزی که مختص استان شما باشد؟

عدالتی: مثل سهمیه بندی مواد اولیه، برای کارخانه های تولیدی، از نحوه تامین آن ها از بورس این ها مشکلاتی هستند، که پرتکرار است، در همه استان ها و مجموعه هایی که تامین مواد اولیه آن در بورس است و با قیمت بالاتر از دلال خریداری می شود.

این یک مشکل و معضل کلیدی است و امیدوارم، چون آقای زهی همین الگو را دارند و از ایشان هم تشکر می کنم، آن این است که شاید قوانین، دستورالعمل ها و آیین نامه های بخش خصوصی و اتاق بازرگانی، نقش موثر در تدوین آن ها داشته باشند. کسی که دغدغه تولیدکننده دارد، نیروی انسانی در آن جا اشتغال می گیرد و چرخه اقتصاد را می چرخاند، این موثر باشد در نوشتن این دستورالعمل ها و بتواند کار را بهتر راهبری کند.

سوال: بازوی اجرایی؟

عدالتی: به طور دقیق، وقتی کسی در عمر خود به 5 نفر بیمه پرداخت نکرده، سر ماه حقوق پرداخت نکرده است، نمی تواند قانون را بنویسد، این هیچ مشکلی را لمس نکرده که تولیدکننده در کجا گره دارد، این ذهنیت که اگر حساب های من را بیمه تامین اجتماعی ببندد با چه مشکل هایی روبرو می شوم، تصوری ندارد، شاید بهترین کسی که و بهترین مرجعی که این قوانین و دستورالعمل ها را تدوین کند، اتاق بازرگانی است، اتاق بازرگانی که با همه تولیدکنندگان مراوده دارد و آن ها مشکلات خود را با همدیگر به اشتراک می گذارند و می فهمند که گره کجا است.

سوال: شما در تصمیم هایی که می گیرید، نظر بخش خصوصی یا اتاق بازرگانی در استان را چقدر لحاظ می کنید؟

فتح زاده: یک بخش، پیوند دولت و بخش خصوصی است، در این بخش، واقعیت این است که بنا به محتوا و ماهیت کار استان های مختلف یا اینکه شرایط را می بینیم، در استان آذربایجان شرقی این نشست هایی که مربوط به اتاق بازرگانی و بخش خصوصی و بخش دولتی به طور مرتب برگزار می شود و مسئولان کشور بنا به حوزه ماهیت و موضوع های اقتصادی می آیند و می روند.

در استان آذربایجان شرقی شما فرض کنید ما این سوال را بپرسید که نمره چند می دهید به این پیوند دولت و بخش خصوصی، در استان آذربایجان شرقی این که من در آن چند ثانیه ای که توضیح دادم، یکی از موانعی که ممکن است باشد دستگاه های نظارتی است در ارتباط در بخش های مرتبط با توسعه و در استان آذربایجان شرقی انصافا باید نمره 20 داد به شورای نظارتی و دستگاه هایی که در این امر دخیل هستند و تا این لحظه نشست ها به طور مرتب برگزار می شود نقش حمایتی خوبی دارند و اتاق بازرگانی پای کار است و در این قسمت که اگر پیوند دولت و مردم و در نهایت بخش خصوصی باشد، یک سری چالش هایی است که من در حوزه معدن عرض می کنم، اسیدسولفوریک تا شش ماه، پنج ماه، سه ماه، دو ماه قبل 4 هزار تومان بود بعد آوردند بورس، وقتی بورس آوردند الان شده 40 هزار تومان، یک سری قوانین و مقررات است که دست نه من است و نه دست آقای استاندار است و نه دستگاه دخیل پایین دستی استان است و این تصمیم کشور است که مثلا سیمان یا اسید در بورس بخرید، این ها به این علت است که دولت دنبال این است که شفاف سازی انجام شود و بحث مسائل مرتبط با فساد و غیره، اما ما در کلیت قضیه به این نگاه کنیم که استان آذربایجان شرقی چقدر نقش تسهیل گری ایفا می کند برای رونق دهی به کسب و کار، گمرک هایی در استان داریم، در این بحث هایی که در جنگ روی داد، چقدر این دستگاه های اجرایی کمک کردند به بخش خصوصی در ورود کالا و در تامین مواد اولیه و دیگر قسمت ها یا چقدر بخش خصوصی مشارکت دارد.

سوال: بحث این است که عدد ها و سرمایه گذاری ها درشت است یا دولت کمک می کند و اندازه ظرفیت استان نیست، ظرفیت خیلی بالا است؟

فتح زاده: چه درخواستی دارید در این موضوع، درخواست 31 استان برای سرمایه گذاری؟

عدالتی: شما گفتید 25 درصد صادرات مجموعه فلزی؟

فتح زاده: من فلزات را نگفتم، میلگرد را گفتم.

عدالتی: میلگرد و ورق که کمتر میلگرد و شمش از استان ما انجام می شود، این یعنی یک ظرفیت. صنایع پایین دستی مس یعنی یک ظرفیت، ما تبلیغ ظرفیت می کنیم، نه تبدیل ظرفیت به نقطه قوت و فعلیت دادن؛ این تفاوت می کند، ساختاری که می تواند این فعلیت را ایجاد کند، به طور طبیعی سرمایه گذار است، سرمایه گذار چه موقع می آید، جاذبه سرمایه گذاری را ببیند.

فتح زاده: تعامل دولت و بخش خصوصی.

سوال: این هم مرتبط است؟

فتح زاده: من در ابتدا گفتم مؤلفه مهم سرمایه گذاری، تبدیل ظرفیت های بالقوه به بالفعل است.

سوال: بفرمایید آقای زهی؟

زهی: درآمد سرانه پایین است که اگر بخواهیم آن را افزایش دهیم، باید رونق تولید داشته باشیم و این تنها با حمایت بخش خصوصی محقق می شود.

استان آذربایجان شرقی، جزو استان هایی است که تعامل بخش خصوصی و بخش دولتی فوق العاده تنگاتنگ است. اتاق بازرگانی آذربایجان شرقی به عنوان اولین اتاق ایران در سال 1327 با عنوان اتاق تجارت تاسیس شده و یک بخش خصوصی قدرتمندی است.

ما شاید جزو معدود استان هایی هستیم در کشور که 95 درصد اقتصاد استان، دست بخش خصوصی است. خیلی است، پس نیاز و اجبار است که ما حمایت داشته باشیم.

سوال: این به دست ظرفیت بالا باشد؟

فتح زاده: این بیانگر اعتماد و سرمایه اجتماعی در استان است.

زهی: مقام عالی استان که تصمیم دارند و دولتی ها و خصوصی ها و دستگاه های قضایی، امنیتی و دستگاه های نظارتی، همه در نشست های شورای گفت و گو هستند و متحد و خیلی اتحاد بالایی دارند، تفاهم نامه امضا کردند.

سوال: نمره آنان را داد آقای فتح زاده؟

فتح زاده: نمره 20 دادم.

عدالتی: ما امسال 17 مشکل اساسی که وحدت رویه داشته، از رفت ارزی و ثبت سفارش داشته ایم.

سوال: در این بحث چرخه تولید صنایع معدنی، درباره معدن سنبل، آخرین کارهایی که انجام شده است، چیست؟

زهی: تازه ترین کارها، چون زیاد نمی خواهیم رسانه ای بکنیم این موضوع را فقط شهرک تخصصی مس، صنعت، کارهای آن انجام شده است و خوب جلو می رود، حساب های بانکی آن و مالیات آن انتقال پیدا می کند.

عدالتی: یک گلایه از ساختار بانک مرکزی و وزارت اقتصاد، این است که 61 درصد منابع کشور در استان تهران قرار دارد و 2/68 درصد این منابع به استان آذربایجان شرقی تعلق دارد، این تراکم بالای منابع در یک استان، در مرکزیت، در پایتخت، باعث نبود قدرت گیری و قوت گیری ساختار های بانکی در استان ها شده است.